Konstrukcja dachu stromego: rodzaje więźby, warstwy, detale

Dach stromy to konstrukcja nośna (więźba), warstwa izolacyjna (wiatroizolacja, izolacja termiczna, paroizolacja) i pokrycie na warstwie wstępnego krycia. Typ więźby wynika z rozpiętości ścian: krokwiowa do około 6–7 m, krokwiowo-jętkowa do około 12 m, płatwiowo-kleszczowa powyżej. Przekroje belek liczy konstruktor z sumy obciążeń: ciężaru dachu, ocieplenia, pokrycia, śniegu i wiatru. Sam rodzaj pokrycia wpływa na nie mniej, niż się zwykle zakłada.

Z jakich warstw składa się dach stromy?

1. Konstrukcja nośna: więźba drewniana, wiązary kratowe prefabrykowane lub elementy żelbetowe. Przenosi ciężar własny, śniegu, wiatru, okien, wyłazów, anten i paneli PV na ściany nośne.
2. Warstwa izolacyjna: wiatroizolacja, hydroizolacja, izolacja termiczna, paroizolacja od strony pomieszczeń.
3. Pokrycie: dachówka ceramiczna lub cementowa, blacha, gont bitumiczny, łupek.

Elementy więźby

• krokwie: skośne belki od kalenicy do okapu, przenoszą pokrycie na murłaty
• łaty: poziome, prostopadle do krokwi, na nich pokrycie
• kontrłaty: na krokwiach, pod łatami, tworzą szczelinę wentylacyjną nad membraną
• murłaty: belki na ścianach nośnych, na nich opierają się krokwie
• płatwie: podłużne belki podpierające krokwie w połowie długości
• jętki: poziome belki łączące parę krokwi
• kleszcze: poziome elementy usztywniające w więźbie płatwiowo-kleszczowej
• słupy, zastrzały, miecze: podparcie płatwi i usztywnienie

Drewno na więźbę, jego klasy i wilgotność opisuje porada Drewno konstrukcyjne na więźbę, a łączniki porada Wkręty ciesielskie i konstrukcyjne.

Od czego zależą przekroje więźby?

Przekroje krokwi, płatwi i słupów oraz ich rozstaw wynikają z obliczeń statycznych w projekcie. Konstruktor bierze pod uwagę:

• odległość między ścianami zewnętrznymi i ich układ
• przeznaczenie poddasza (użytkowe czy nieużytkowe)
• kąt nachylenia połaci
• rodzaj pokrycia
• strefę obciążenia śniegiem i wiatrem

Według BMI Braas więźba w Polsce musi zwykle unieść około 100–150 kg śniegu na m², a na terenach podgórskich ponad 200 kg/m². Lekkie pokrycie, na przykład blacha, nie oznacza dużo lżejszej więźby: liczy się suma ciężaru dachu, ocieplenia, pokrycia i obciążeń klimatycznych. Dlatego zwykle projektuje się więźbę, na którą można położyć zarówno blachę, jak i dachówkę.

Typ więźby a rozpiętość

Rozpiętości w tabeli są orientacyjne; więźbę, przekroje i rozstaw elementów dobiera konstruktor w projekcie.

Więźba krokwiowa

Najprostsza. Pary krokwi łączą się w kalenicy, a rozpór przenosi strop. Według BMI Braas krokwie mają zwykle 4,5–6 m długości i stoją co 80–100 cm. Stabilność dachu zależy tu przede wszystkim od jakości połączeń w kalenicy i na murłacie.

Więźba krokwiowo-jętkowa

Przy rozpiętości powyżej około 7 m krokwie bez podparcia musiałyby mieć bardzo duże przekroje. Zamiast tego każdą parę rozpiera w połowie długości pozioma jętka, a w razie potrzeby dochodzą płatwie pośrednie i słupy. Jętki często wyznaczają sufit poddasza użytkowego.

Więźba płatwiowo-kleszczowa

Krokwie mają dodatkowe podparcie w połowie rozpiętości: płatwie oparte na słupach. Całość usztywniają kleszcze, czyli podwójne poziome belki łączące słupy z krokwiami, oraz miecze. Część obciążenia dach oddaje przez słupy na strop ostatniej kondygnacji, który musi to przenieść.

Wiązary płatwiowo-kleszczowe są pełne (ze słupami) lub puste (bez słupów, wolne poddasze).

Wiązary czy więźba tradycyjna?

Wiązary to prefabrykowane kratownice z desek łączonych płytkami kolczastymi, robione w zakładzie według projektu. Dają dużą rozpiętość bez słupów, dokładne wymiary i krótki montaż. Pas dolny wiązara może pełnić rolę konstrukcji sufitu nad parterem, co w domu parterowym pozwala obejść się bez stropu żelbetowego; decyduje o tym projekt. Więźba tradycyjna z belek jest ciesielska, robiona na budowie, i łatwiej ją dopasować do nietypowej bryły oraz zostawić wolne poddasze użytkowe. Według BMI Braas wiązary są w większości przypadków tańsze i szybsze w montażu.

Jaki kształt dachu wybrać?

Dach dwuspadowy na prostokątnym rzucie jest najtańszy w budowie, dobrze wykorzystuje poddasze i w najprostszej wersji nie wymaga skomplikowanych obróbek. Na domach parterowych na rzucie kwadratu albo litery L stosuje się dachy wielospadowe i czterospadowe, w tym kopertowe: stabilne, ale bardziej pracochłonne. Spadek opisuje porada Kąt nachylenia dachu a dobór pokrycia.

Warstwa wstępnego krycia

Dawniej pełne deskowanie z papą (sztywne poszycie). Dziś zwykle membrana dachowa układana na krokwiach pod kontrłatami. Sztywne poszycie jest nadal konieczne pod pokrycia miękkie: gont bitumiczny, wióry, łupek naturalny, papę z posypką. Warstwa wstępnego krycia zatrzymuje wodę, która przedostanie się przez pokrycie, ogranicza przewiewanie izolacji i odprowadza kondensat. Poszycie z płyt opisuje porada Płyta OSB na dach, membrany porada Membrana dachowa: jaką wybrać; w sklepie są między innymi Braas Divoroll Universal+ i Dörken DELTA-MAXX PLUS.

Izolacja termiczna

Wełna leży w dwóch warstwach: pierwsza między krokwiami na całą ich wysokość, druga poprzecznie pod krokwiami. Karty Super-Maty w naszym sklepie podają układ 15 + 10 albo 15 + 15 cm, razem 25–30 cm. Membrana wysokoparoprzepuszczalna leży prosto na wełnie, a szczelina wentylacyjna jest nad nią, między kontrłatami. Według instrukcji montażu dachówek ceramicznych Braas szczelina pod spodem, co najmniej 2,5 cm, zostaje tylko pod folią o niskiej paroprzepuszczalności i pod pełnym deskowaniem. Układ warstw opisuje porada Ocieplenie poddasza wełną mineralną.

Źle ocieplony dach to zimne poddasze zimą i przegrzane latem, a zawilgocona izolacja to ryzyko pleśni i grzyba na drewnie więźby.

Format pokrycia a liczba połaci

Dach dwuspadowy przyjmie każdy materiał. Dach wielopołaciowy lepiej kryć materiałem drobnoformatowym (dachówka, gont), bo blacha falista i trapezowa wymagają docinania i dają duże straty.

Okap

Pozioma dolna krawędź połaci wysunięta poza ścianę. Odprowadza wodę do rynien i jest wlotem powietrza wentylującego połać: grzebień okapowy z kratką wentylacyjną. Wymiary wlotu i szczeliny podaje porada Wentylacja połaci dachowej.

Kosz

Wklęsła krawędź na styku dwóch połaci, zbiera wodę z obu i prowadzi do rynny, więc wymaga starannego uszczelnienia. Wykończenie: obróbka blacharska formowana na budowie albo prefabrykowana aluminiowa taśma koszowa mocowana klamrami do kontrłat.

Kalenica i grzbiety

Kalenica to górna pozioma krawędź, grzbiety (naroża) to pozostałe skośne linie przecięcia połaci. Obie zawierają szczelinę wentylacyjną (wylot powietrza) i wymagają uszczelnienia: taśma kalenicowa pod gąsiorami ceramicznymi, betonowymi lub metalowymi, albo obróbka blacharska. Taśma Braas Figaroll Plus ma według producenta dwa kanały wentylacyjne i aluminiowe krawędzie rozciągliwe o 50%, które układają się na wysokich falach dachówki.

Wiatrownice (szczyty)

Boczne krawędzie połaci, narażone na podrywanie pokrycia przez wiatr. Wykańcza się je dachówkami szczytowymi (skrajnymi), które według instrukcji Braas mocuje się mechanicznie, wkrętami ocynkowanymi lub nierdzewnymi 4 × 55 mm.

Które elementy decydują o trwałości dachu?

Oprócz więźby i pokrycia:

• akcesoria pokrycia: dachówki kształtowe, mocowania, ławy i stopnie kominiarskie, płotki przeciwśniegowe (porada Komunikacja dachowa)
• warstwa wstępnego krycia, która chroni ocieplenie i drewno przed wodą
• elementy wentylacyjne i uszczelniające kalenicę, grzbiety i okap
• obróbki kominów, okien i wszystkiego, co przechodzi przez połać; BMI Braas stosuje do nich taśmę Wakaflex 2 z siatką aluminiową w poliizobutylenie

Gdy cały dach powstaje z systemu Braas i kładzie go Certyfikowany Dekarz Braas, producent daje 15-letnią Gwarancję Systemową. Warunki opisuje porada Gwarancja na dachówki, a akcesoria porada Akcesoria dachowe. Kontrolę stanu dachu po latach opisuje porada Przegląd i naprawa dachu.

Pokrycia i akcesoria są w kategoriach Pokrycia dachowe i Dachówki Braas. Rysunek więźby albo rzut dachu prześlij przez formularz wyceny, a policzymy pokrycie, membranę, łaty i akcesoria.